Okwawula kwa magineeti kubadde nkola ya magineeti okuva edda n’edda mu makolero okuva ku kusima eby’obugagga eby’omu ttaka okutuuka ku kuddamu okukola ebintu. Obulung’amu bw’enkola eno businziira ku bulungibwansi bwa... Magnetic Separation Equipment , ekola omulimu ogw’ekitalo mu kwawula ebintu eby’ebyuma ku ebitali bya kyuma. Okutegeera enkola y’emirimu gy’ekyuma kino kyetaagisa nnyo okusobola okulongoosa enkola yaakyo n’okutumbula obulungi okutwalira awamu mu nkola z’amakolero. Ekiwandiiko kino kigenda mu maaso n’okunoonyereza ku misingi emikulu emabega w’ebyuma ebyawula magineeti, nga kinoonyereza ku ssaayansi akifuula ekitundu ekikulu mu makolero ag’enjawulo.
Ku musingi gwayo, okwawula kwa magineeti nkola ekozesa eby’obugagga bya magineeti eby’ebintu ebimu okubyawula ku birala. Enkola eno yeesigamye ku maanyi ga magineeti agakolebwa ku bintu bya ferromagnetic. Ebintu bino bwe biba mu kifo kya magineeti, bifuna okusikirizibwa oba okugobwa, ekisobozesa okubiggya mu bitabuddwa.
Omusingi omukulu guzingiramu okukola ekifo kya magineeti nga magineeti oba magineeti y’amasannyalaze munda mu kyuma. Ebintu ebiyita mu nnimiro bikwatibwako okusinziira ku buzibu bwabyo obwa magineeti. Ebintu ebiyitibwa ferromagnetic materials, nga ekyuma ne nickel, bisikirizibwa nnyo era bisobola okwawulwa obulungi. Ebintu bya paramagnetic biraga okusikiriza okunafu, ate ebintu bya diamagnetic bigobebwa.
Waliwo ebika by’ebyuma ebyawula magineeti eby’enjawulo ebikoleddwa okukwata ebintu eby’enjawulo n’ebyetaago by’okwawula. Okutegeera ebika bino kiyamba mu kulonda ebyuma ebituufu ku byetaago by’amakolero ebitongole.
Ebintu ebyawula magineeti y’engooma bitera okukozesebwa mu by’okusima eby’obugagga eby’omu ttaka. Zirimu endongo ekyukakyuka nga munda mulimu magineeti. Ore slurry liisibwa waggulu w’engooma, era obutundutundu bwa magineeti busikirizibwa ku ngulu w’engooma, ate obutundutundu obutali bwa magineeti bukulukuta ne bugenda. Enkola eno ekola bulungi mu kwawula ebintu ebingi eby’ekyuma.
Era ebimanyiddwa nga magineeti eziyimiridde, ebyawula magineeti ebisukkiridde (overband magnetic separators) biteekebwa waggulu w’emisipi egy’okutambuza okuggya obucaafu obw’ekyuma mu mugga gw’ebintu. Zino nnungi nnyo mu makolero awali obucaafu bw’ebyuma obwetaaga okuggyibwa mu bintu ng’amanda, amayinja oba empeke.
Eddy current separators zikozesebwa okwawula ebyuma ebitali bya kyuma ku bintu ebitali bya kyuma. Zikozesa ekiwujjo kya magineeti ekirina polarity ekyukakyuka okuleeta eddy currents mu byuma ebitali bya kyuma, ekizireetera okugobebwa n’okwawulwa okuva ku mugga omukulu ogw’ebintu.
Enkola y’emirimu gy’ebyuma ebyawula magineeti yeetoolodde okukola empalirizo za magineeti n’enkolagana y’amaanyi gano n’ebintu ebirina eby’obugagga bya magineeti. Ekyuma kino kikola ekifo kya magineeti, oba nga kiyita mu magineeti ez’olubeerera oba magineeti z’amasannyalaze, ezikola amaanyi ga magineeti ku bintu eby’ekyuma oba ebya paramagineeti mu mugga gw’ekintu.
Omutabula gw’ebintu bwe guyita mu kifo kya magineeti, obutundutundu obulina obusobozi bwa magineeti busikirizibwa okugenda ku nsibuko ya magineeti. Okusikiriza kuno kuleetera obutundutundu bwa magineeti okuva ku kkubo ly’obutundutundu obutali bwa magineeti, bwe kityo ne kituuka ku kwawukana. Obulung’amu bw’enkola eno businziira ku bintu ng’amaanyi g’ekifo kya magineeti, sipiidi ebintu gye biyita mu kifo kino, n’obunene n’obutafaali bwa magineeti obw’obutundutundu.
Ensimbi za magineeti mu byuma eby’okwawula zikolebwa nga tukozesa magineeti ez’olubeerera oba magineeti z’amasannyalaze. Magineeti ez’olubeerera ziwa ekifo kya magineeti ekitakyukakyuka nga tekyetaagisa maanyi ga bweru, ekizifuula ezikekkereza amaanyi. Ate magineeti z’amasannyalaze ziwa amaanyi ga magineeti agatereezebwa, ekisobozesa okufuga ennyo enkola y’okwawula.
Enkola y’obutundutundu munda mu kifo kya magineeti ekwatibwako eby’obugagga byabyo ebya magineeti. Obutoffaali bwa magineeti bufuna empalirizo ebukyusa okudda ku magineeti, ate obutundutundu obutali bwa magineeti bugenda mu maaso mu kkubo lyabwo eryasooka. Nga bateeka mu ngeri ey’obukodyo ebifo ebikung’aanyizibwamu, ebyuma byawula bulungi ebintu ebya magineeti ku bintu ebitali bya magineeti.
Ensonga eziwerako zikwata ku bulungibwansi bw’ebyuma ebyawula magineeti. Okutegeera ensonga zino kikulu nnyo mu kulongoosa enkola y’okwawula n’okutuuka ku ddaala ery’obulongoofu eryagala mu bintu ebyawuddwamu.
Amaanyi g’ekifo kya magineeti kye kintu ekikulu ekikosa obulungi bw’okwawula. Ensimbi za magineeti ez’amaanyi zikola amaanyi amangi ku butundutundu bwa magineeti, ne kitereeza okwawukana kw’obutundutundu bwa magineeti obunafu oba obutono. Okutereeza amaanyi g’ekifo kya magineeti kiyinza okutumbula okulonda kw’enkola y’okwawula.
Enkula n’obusobozi bwa magineeti bw’obutundutundu bye bisalawo engeri gye biddamu ekifo kya magineeti. Obutoffaali obutono oba obwo obulina obusobozi bwa magineeti obutono buyinza okwetaaga ennimiro za magineeti ez’amaanyi oba emisinde egy’okukola empola okukakasa okwawukana okulungi. Okutunga ensengeka z’ebyuma okusinziira ku mpisa entongole ez’ekintu ekyo kyongera ku bulungibwansi.
Omutindo ebintu kwe biyingizibwa mu byuma eby’okwawula magineeti gukwata ku nkola y’okwawula. Omuwendo gw’emmere omungi guyinza okukendeeza ku budde bw’obutundutundu mu kifo kya magineeti, ne kikendeeza ku bulungibwansi bw’okwawula. Okugerageranya omuwendo gw’emmere n’obusobozi bw’ebyuma kikakasa nti kikola bulungi.
Ebyuma ebyawula magineeti bifuna okukozesebwa mu makolero ag’enjawulo olw’obusobozi bwabyo okwawula obulungi ebintu bya magineeti okuva mu bitabuddwa. Ebimu ku makolero amakulu agakozesa tekinologiya ono mulimu:
Mu kusima eby’obugagga eby’omu ttaka, okwawula kwa magineeti kukozesebwa okuggya eby’obugagga eby’omu ttaka ebya magineeti mu by’obugagga eby’omu ttaka. Enkola eno eyongera omutindo gw’ekyuma nga eggyawo obucaafu, ekivaako amakungula amangi n’okulongoosa obulungi wansi w’omugga.
Ebikozesebwa mu kwawula magineeti bikola kinene nnyo mu kuddamu okukola nga biggya ebyuma eby’ekyuma mu migga gya kasasiro. Enkola eno tekoma ku kuzzaawo byuma bya muwendo wabula era etangira ebyuma okwonooneka n’obucaafu mu bifo ebiddamu okukozesebwa.
Mu makolero g’emmere n’eddagala, okwawula kwa magineeti kukakasa obulongoofu bw’ebintu nga bumalawo obucaafu bw’ebyuma. Kino kikulu nnyo okutuukiriza omutindo gw’ebyobulamu n’obukuumi n’okukuuma omutindo gw’ebintu.
Enkulaakulana mu tekinologiya eyongedde nnyo ku bulungibwansi n’obusobozi bw’ebyuma ebyawula magineeti. Ebiyiiya mulimu okukola magineeti ez’amaanyi amangi, enkola erongooseddwa mu kufuga, n’ebyuma ebikoleddwa okukozesebwa mu ngeri entongole.
Ng’ekyokulabirako, okuleetebwawo kwa magineeti ezitali za bulijjo kivuddeko ennimiro za magineeti ez’amaanyi, ekisobozesa okwawula obutundutundu obutono oba obunafu bwa magineeti. Okugatta ku ekyo, enkola z’okufuga ez’omulembe zisobozesa okulondoola n’okutereeza mu kiseera ekituufu, okutumbula obutuufu n’obulungi bw’enkola y’okwawula.
Okulaga enkozesa entuufu ey’ebyuma ebyawula magineeti, ka twekenneenye ebimu ku bikwata ku makolero ng’okussa mu nkola ebyuma ng’ebyo kivuddeko okulongoosa okw’amaanyi.
Kkampuni emu esima eby’obugagga eby’omu ttaka ekola ku kyuma yassa mu nkola ebyuma eby’omulembe eby’okwawula magineeti okwongera ku bulongoofu bw’ekintu kyabwe. Nga balongoosa amaanyi ga magineeti n’omutindo gw’emmere, baatuuka ku kweyongera kwa 5% mu kyuma ate nga bakendeeza ku bucaafu. Ennongoosereza eno yavaako omuwendo gw’akatale okulinnya n’okukendeeza ku nsaasaanya y’okulongoosa.
Ekifo eky’okuddamu okukola ebintu kyassaamu ebyuma ebyawula magineeti eby’amaanyi amangi okuggya ebyuma eby’ekyuma mu kasasiro wa munisipaali. Okussa mu nkola kwavaamu okweyongera kwa bitundu 20% mu kuzzaawo ebyuma, ekyayamba mu kukuuma obutonde bw’ensi n’okuyingiza ssente endala okuva mu bintu ebiddamu okukozesebwa.
Okulonda ebyuma ebituufu eby’okwawula magineeti kyetaagisa okulowooza ennyo ku bintu ebiwerako, omuli obutonde bw’ekintu ekigenda okulongoosebwa, emitendera gy’obulongoofu egyagala, n’ebiziyiza okukola.
Okwebuuza ku bakugu n’okwekenneenya ebikwata ku nkola eno kiyinza okuyamba mu kulonda ebyuma ebituukana n’ebyetaago ebitongole eby’omulimu. Ensonga nga amaanyi ga magineeti, obunene bw’ebyuma, n’ebyetaago by’okuddaabiriza birina okwekenneenya okukakasa nti bikola bulungi.
Okuddaabiriza buli kiseera kyetaagisa nnyo okusobola okukola mu ngeri eyesigika ey’ebyuma ebyawula magineeti. Okukebera mu nteekateeka, okuyonja, n’okugezesa amaanyi ga magineeti biyamba mu kukuuma obulungi n’okuziyiza okuyimirira mu ngeri etasuubirwa.
Obukuumi nakyo kikulu nnyo okulowoozebwako. Abaddukanya emirimu balina okutendekebwa okukwata magineeti ez’amaanyi mu ngeri ey’obukuumi, era ebyuma birina okukolebwa nga biriko obukuumi okutangira obubenje naddala mu bifo ebikozesebwa magineeti ennene.
Ebiseera eby’omu maaso ebya tekinologiya ow’okwawula magineeti bisuubiza, ng’okunoonyereza okugenda mu maaso kussa essira ku kwongera ku bulungibwansi n’okugaziya enkozesa. Enkulaakulana mu magineeti ezisukkiridde n’ebintu bya magineeti eyinza okuvaako ennimiro za magineeti ez’amaanyi n’okusingawo n’enkola z’okwawula ezikola obulungi.
Ate era, okugatta ebyuma ebyawula magineeti ne tekinologiya omulala, gamba ng’okusunsula mu maaso n’obugezi obukozesebwa, kiyinza okukyusa amakolero agakola ebintu. Okugatta ng’okwo kugenderera okutuuka ku mitendera egy’obulongoofu egy’oku ntikko n’okukola enkola y’okwawula mu ngeri ey’otoma okusobola okulongoosa mu bibala.
Okutegeera enkola y’emirimu gy’ebyuma ebyawula magineeti kikulu nnyo eri amakolero ageesigamye ku kwawula obulungi ebintu. Obusobozi obw’okwawula ebintu ebya magineeti ku bintu ebitali bya magineeti byongera ku mutindo gw’ebintu, byongera ku bulungibwansi bw’emirimu, era buyamba mu kukuuma obutonde bw’ensi. Nga balondawo ebyuma ebituufu n’okulongoosa enkola y’emirimu, bizinensi zisobola okukozesa mu bujjuvu emigaso gya... Ebikozesebwa mu kwawula magineeti mu nkola zaabwe. Enkulaakulana egenda mu maaso esuubiza obusobozi obusingako awo, ekifuula okwawula kwa magineeti tekinologiya agenda akulaakulana era omukulu mu makolero agakola ebintu.