Okwawula kwa magineeti nkola nkulu nnyo mu makolero mangi, omuli okusima eby’obugagga eby’omu ttaka, okuddamu okukola ebintu, n’okukola ebyuma. Ku mutima gw’enkola eno kwe kuli... Permanent Magnetic Separator , ekyuma ekyawula obulungi ebintu eby’ekyuma okuva ku bannaabwe ebitali bya kyuma. Okutegeera ebifaananyi by’ebyawuzi bya magineeti eby’olubeerera kyetaagisa nnyo okulongoosa obulungi obw’okwawula n’okukakasa obulongoofu bw’ekintu ekisembayo.
Okwawula kwa magineeti kukozesa eby’obugagga bya magineeti eby’ebintu okwawula ebintu eby’ekyuma ku bintu ebitali bya kyuma. Ebintu ebirina obusobozi bwa magineeti obw’amaanyi bisikirizibwa ekifo kya magineeti, ekisobozesa okwawukana ku bintu ebirina magineeti enafu oba nga tebirina magineeti. Obulung’amu bw’enkola eno businziira nnyo ku mpisa z’ekirungo kya magineeti ekikozesebwa.
Magineeti ez’olubeerera ziwa ekifo kya magineeti ekitakyukakyuka nga tekyetaagisa nsibuko za maanyi za bweru. Engeri eno ezifuula ezeesigika ennyo era ezikekkereza amaanyi okukola emirimu egitasalako. Amaanyi n’obutebenkevu bw’ekifo kya magineeti bikulu nnyo mu kukola emirimu egy’enjawulo egy’ekyawuzi.
Ebiwujjo bya magineeti eby’olubeerera bikolebwa nga biriko ebintu ebitongole ebitumbula emirimu gyabyo n’okusaanira okukozesebwa mu ngeri ez’enjawulo. Wansi waliwo ebimu ku bintu ebisinga obukulu:
Amaanyi ga magineeti ag’ekyawuzi ge gasalawo obusobozi bwakyo okusikiriza obutundutundu bw’ekyuma. Ebintu ebyawula magineeti eby’olubeerera bibaamu magineeti ez’amaanyi amangi ezisobola okukwata n’obucaafu obw’ekyuma obusinga obulungi. Kino kikakasa obulongoofu obw’amaanyi mu bintu ebirongooseddwa.
Ebizimbibwa n’ebintu ebigumu, ebyawula magineeti eby’olubeerera biwa obuwangaazi era bigumira embeera enzibu ey’okukola. Enkola yazo ekendeeza ku kwambala, ekikendeeza ku bwetaavu bw’okuddaabiriza ennyo. Obuwangaazi buno buvvuunula okukendeeza ku nsaasaanya y’emirimu mu bbanga.
Okuva magineeti ez’olubeerera bwe tezeetaaga masannyalaze okukuuma ekifo kya magineeti gazo, ebyawula bino bikekkereza nnyo amaanyi. Ekintu kino kizifuula ennungi eri amakolero aganoonya okukendeeza ku nkozesa y’amasannyalaze n’ensaasaanya y’emirimu.
Ebiwujjo bya magineeti eby’olubeerera bikola ebintu bingi era bisobola okugattibwa mu mitendera egy’enjawulo egy’okulongoosa ebintu. Zisaanira embeera enkalu oba ennyogovu era zisobola okukwata obunene bw’ebintu n’ebirungo ebitali bimu.
Nga zimalawo obwetaavu bw’ebitundu by’amasannyalaze, ebyawula magineeti eby’olubeerera bikendeeza ku bulabe bw’amasannyalaze. Enkola yazo era ekendeeza ku buzibu bw’obutonde nga zikendeeza ku nkozesa y’amasoboza n’okuziyiza obucaafu bw’ebintu.
Ebika eby’enjawulo eby’ebyawuzi bya magineeti eby’olubeerera biriwo, nga buli kimu kikoleddwa okukozesebwa mu ngeri ezenjawulo n’engeri y’ebintu.
Ebintu bino ebyawula bibaamu endongo eyeekulukuunya ng’erina magineeti ez’olubeerera. Engoma bwe yeekulukuunya, ebintu eby’ekyuma bisikirizibwa ekifo kya magineeti ne byawulwa ku mugga ogutali gwa magineeti. Ebintu ebyawula endongo bikola bulungi mu kukola emirimu egy’amaanyi.
Ebyawula ebisukkiridde (overband separators) biwanikiddwa waggulu w’emisipi egy’okutambuza. Ziggyawo obucaafu obw’ekyuma okuva mu kutambula kw’ebintu, okukakasa nti ebyuma ebiri wansi w’omugga bikola awatali kutaataaganyizibwa. Ekika kino kirungi nnyo okuggyawo ekyuma ekitambula obutasalako.
Ebyawula ebipande bikozesa obupande bwa magineeti okukwata obutundutundu bw’ekyuma okuva mu bintu oba ebiwujjo ebigwa mu ddembe. Zino za mugaso nnyo mu kuggya obucaafu mu bintu ebirimu obuwunga oba obuwunga.
Ebikozesebwa mu kuzimba n’engeri gye bikolebwamu eby’okwawula magineeti ez’olubeerera bikwata nnyo ku nkola yaabyo n’okusaanira emirimu egy’enjawulo.
Ebintu ebitera okukozesebwa mu magineeti mulimu ferrite, neodymium iron boron (NdFeB), ne samarium cobalt (SmCo). Magineeti za NdFeB ziwa amaanyi ga magineeti amangi era zisaanira okukwata obutundutundu obutonotono, ate magineeti za ferrite tezigula ssente nnyingi ku bucaafu obunene.
Ennyumba eno ekuuma magineeti obutakwonooneka n’obucaafu. Okukozesa ekyuma ekitali kizimbulukuse oba ebintu ebirala ebitali bya magineeti, ebiziyiza okukulukuta kyongera okuwangaala kw’ekyawuzi naddala mu mbeera enkambwe oba ennyogovu.
Okulongoosa omulimu gw’ebyawuzi bya magineeti eby’olubeerera kizingiramu ensonga eziwerako, omuli ensengeka, omuwendo gw’emmere, n’obunene bw’obutundutundu bw’ebintu ebikolebwa.
Ebimu ku byawula bisobozesa okutereeza amaanyi g’ekifo kya magineeti okusinziira ku mpisa z’ebintu ez’enjawulo. Okukyukakyuka kuno kwongera ku bulungibwansi bw’okwawula mu nkola ez’enjawulo.
Okulonda eky’okwawula ekirina obusobozi n’ebipimo ebituufu kikakasa nti okutambula kw’ebintu kuddukanyizibwa bulungi. Ebyuma ebisukkiridde oba ebitono bisobola okuvaako obutakola bulungi n’okukendeeza ku mutindo gw’okwawula.
Ebintu ebyawula magineeti eby’olubeerera bikozesebwa mu makolero agawera olw’obulungi bwabyo n’okwesigamizibwa kwabyo.
Mu kusima eby’obugagga eby’omu ttaka, eby’okwawula biggya eby’obugagga eby’omu ttaka eby’omuwendo okuva mu by’obugagga eby’omu ttaka, ne byongera omutindo gw’ebintu ebiggyibwamu. Era ziggyawo obucaafu obw’ekyuma obuteetaagibwa obuyinza okukosa ebyuma ebirongoosa.
Ebifo ebiddamu okukola ebintu bikozesa ebyuma ebyawula magineeti eby’olubeerera okuggya ebyuma eby’ekyuma okuva mu migga gya kasasiro. Okuzzaawo kasasiro kuno kukulu nnyo mu kuyimirizaawo eby’obugagga era kukendeeza ku bungi bwa kasasiro asindikibwa mu bifo omusuulibwa kasasiro.
Mu makolero gano, eby’okwawula bikakasa nti ebintu tebiriimu bucaafu bwa kyuma, ekiyinza okuleeta obulabe eri obulamu oba okukosa obulungi bw’ebintu. Okukozesa ebintu eby’omutindo gw’obuyonjo mu kuzimba eby’okwawula kyetaagisa nnyo mu nkola zino.
Okuddaabiriza obulungi ebyuma ebyawula magineeti eby’olubeerera kikulu nnyo okusobola okukola obulungi n’obukuumi mu kifo we bakolera.
Okukebera buli kiseera kuyamba okuzuula okwambala oba okwonooneka kwonna ku bitundu bya separator. Okwoza ebifo bya magineeti kikakasa nti obutundutundu bwa magineeti tebuzimba, ekiyinza okukendeeza ku bulungibwansi.
Abaddukanya emirimu balina okwegendereza nga bakola okumpi n’ensengekera za magineeti ez’amaanyi. Okukuuma ebyuma eby’amasannyalaze n’ebintu ebikwata magineeti mu bbanga eritali lya bulabe kiziyiza obubenje n’okwonooneka kw’ebyuma.
Enkulaakulana mu tekinologiya ereetedde okukola ebyuma ebyawula magineeti ebikola obulungi era eby’enjawulo.
Okuleetebwa kwa magineeti ez’ensi ezitali nnyingi, nga magineeti za neodymium, kyongedde nnyo amaanyi ga magineeti agali mu byawula. Ennongoosereza eno esobozesa okukwata obutundutundu bw’ekyuma obutono ennyo.
Ebyawula eby’omulembe biyinza okubeeramu enkola ez’okwoza ez’obwengula eziggyawo ebintu eby’ekyuma ebikwatiddwa nga tekyetaagisa kuyingira mu nsonga mu ngalo. Ekintu kino kitumbula obukuumi n’okukendeeza ku budde bw’okuyimirira.
Okussa mu nkola ebyuma ebyawula magineeti eby’olubeerera ebikola obulungi kiyinza okuba n’emigaso mingi mu by’enfuna n’obutonde bw’ensi.
Nga bongera ku bulongoofu bw’ebintu n’okukuuma ebyuma ebiri wansi mu mugga obutakwonooneka, eby’okwawula bikendeeza ku nsaasaanya y’emirimu. Obuwangaazi n’obwetaavu obutono obw’okuddaabiriza byongera okuyamba okukekkereza ssente.
Enkola ennungi ey’okwawula zisobozesa okuzzaawo ebyuma eby’omuwendo, ekikendeeza ku bwetaavu bw’emirimu emipya egy’okusima eby’obugagga eby’omu ttaka. Okukuuma kuno okw’eby’obugagga kukwatagana n’ebigendererwa by’enkulaakulana ey’olubeerera.
Okukozesebwa mu nsi entuufu kulaga obulungi bw’ebyawuzi bya magineeti eby’olubeerera mu makolero ag’enjawulo.
Ekifo eky’okuddamu okukola ebintu nga kigatta Permanent Magnetic Separator units mu layini zaabwe ez’okulongoosa, ekivaamu okweyongera kwa 20% mu kuzzaawo ebyuma eby’ekyuma. Ennongoosereza eno yavaako amagoba amangi n’okukendeeza ku buzibu bw’obutonde.
Kkampuni emu ekola eddagala yassa mu nkola ebyuma ebyawula magineeti eby’olubeerera okumalawo obucaafu obw’ekyuma mu bintu byabwe. Ekyavaamu kwe kwongera ku bukuumi bw’ebintu n’okugoberera amateeka amakakali agafuga amakolero.
Ebiwujjo bya magineeti eby’olubeerera bye bikozesebwa ebiteetaagisa mu nkola z’okwawula magineeti mu makolero agawera. Ebintu byabwe, gamba ng’amaanyi ga magineeti amangi, okuwangaala, okukozesa amaanyi amalungi, n’okukola ebintu bingi, biyamba okukola obulungi n’okukozesebwa mu bantu bangi. Okutegeera ebintu bino kisobozesa ebibiina okulonda ebyuma ebituufu ku byetaago byabwe ebitongole, ekivaamu okulongoosa mu bulungibwansi, okukekkereza ssente, n’okuganyula obutonde bw’ensi. Nga tekinologiya agenda mu maaso, eby’okwawula magineeti eby’olubeerera bijja kweyongera okukulaakulana, nga biwa omulimu ogw’amaanyi n’okuwangaala.