Damee teeknooloojiiwwan adeemsa meeshaalee fi addaan baasuu keessatti, addaan baafamuun dhangala’aa irratti hundaa’e akka mala bu’uuraa makaa heterojinii adda baasuutti adda bahee mul’ata. Tooftaan kun garaagarummaa dhangala’aa meeshaa irratti hirkatee addaan baafamuu bu’a qabeessa ta’e galmaan ga’a. Teeknooloojii kana keessatti adda duree kan ta'e... Meeshaa Sassaabuu Harkisaa , kan humnoota harkisaa fayyadamuun adeemsa addaan bahuu mijeessuu. Sassaabni harkisaa maaliif addaan baafamuu dhangala’aa irratti hundaa’e keessatti bu’a qabeessa akka ta’e hubachuun, seera bu’uuraa qindoomina harkisa lafaa, dizaayinii meeshaalee fi hojiirra oolmaa isaa industirii adda addaa keessatti gadi fageenyaan cuuphamuu gaafata.
Sassaabni harkisa lafaa seera bu’uuraa paartiikiliin dhangala’aa adda addaa qaban humnoota harkisaa yeroo saaxilaman deebii adda addaa ni kennu jedhu irratti hundaa’a. Deebiin kun wantoota akka guddina paartiikilii, bocaafi meediyaa addaan bahuun itti uumamuun dhiibbaa qaba-qilleensa, bishaan ykn meediyaa dhangala’aa haa ta’u. Seerri bu’uuraa adeemsa kana bulchu Seera Istooks yoo ta’u, kunis saffisa qubannaa paartiikilii dhangala’aa keessatti ibsu. Partikiloonni ulfaatoo ta’an kanneen dhangala’aan isaanii ol’aanaa ta’e kanneen salphaa ta’an caalaa saffisaan kan qubatu yoo ta’u, kunis saffisa qubannaa irratti hundaa’uun addaan ba’uu kan dandeessisudha.
Seerri Istooks meeshaa dhangala’aa keessatti qubannaa paartiikilii hubachuuf bu’uura ti’oorii kenna. Seerri kun saffisi qubannaa paartiikilii sferikaalii kallattiin iskuweerii raadiyaasii isaa fi garaagarummaa dhangala’aa paartiikilii fi dhangala’aa gidduu jiruun walmadaala, akkasumas viskoosii dhangala’aa wajjin walmadaala faallaa ta’uu ibsa. Herregaan akka armaan gadiitti bakka bu’a:
\[ v = \frac{2}{9} \frac{(r^2)(\rho_p - \rho_f)g}{\mu} \]
Bakka \( v \) saffisa qubannaa, \( r \) raadiyaasii paartiikilii, \( \rho_p \) dhangala’aa paartiikilii, \( \rho_f \) dhangala’aa, \( g \) saffisa sababa harkisa lafaatiin, fi \( \mu \) viskoosii dhangala’aa ta’etti. Hima walqixaa kun akkaataa sassaabni harkisaa garaagarummaa dhangala’aa fayyadamuun addaan ba’iinsa galmaan ga’u ibsa.
Meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu dhiibbaa uumamaa harkisa lafaa addaan bahuu paartiikilii irratti qabu akka guddisan kan hojjetamanidha. Meeshaaleen kun akkaataa idileetti qaamolee akka jigs, spirals, shaking tables, fi dense media separators kan of keessaa qabu yoo ta’u, tokkoon tokkoon isaanii adeemsa addaan baasuu hojiiwwan adda addaatiif akka gaariitti akka mijeessan kan qophaa’anidha.
Maashiniiwwan jig gosoota meeshaalee harkisa lafaa adda baasuu baay’inaan argaman keessaa tokko. Isaanis kaarentii bishaanii dhadha’u fayyadamuun dhangala’aa irratti hundaa’uun paartiikilii tartiiba godhu. Jigiin sochii socho’aa kan uumu yoo ta’u, kunis paartiikiliin dhangala’aan gara jalaatti akka qubatu kan taasisu yoo ta’u, paartiikiliin salphaan ammoo akka fannifamee hafu. Tartiibaan kun albuuda dhangala’aa guddaa qabu albuuda irraa baasuuf haala mijeessa.
Adda baastonni ispiraalii helical trough kan incline irratti fe’ame fayyadamu, bakka slurry gubbaatti nyaatamu fi gravity dhangala’aa gara gadiitti qajeelcha. Humni seentirifuugal fi harkisa lafaa paartiikiliin dhangala’aan gara kutaa keessaa ispiraalii akka socho’u kan taasisu yoo ta’u, paartiikiliin salphaan ammoo gara alaatti dhiibama. Malli kun keessumaa paartiikilii xixiqqoo adda baasuuf bu’a qabeessa.
Meeshaaleen harkisa lafaa sassaaban gahumsaa fi baasii xiqqaa ta’uu isaanii irraa kan ka’e industirii adda addaa keessatti hojiirra oolmaa bal’aa argatu. Industiriiwwan ijoo albuuda baasuu, deebi’anii fayyadamuu, fi bulchiinsa balfaa kan dabalatu yoo ta’u, meeshaaleen dhangala’aa irratti hundaa’uun adda baasuun murteessaadha.
Albuuda baasuu keessatti meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu albuuda gatii guddaa qaban kan akka warqee, qaruuraa fi sibiilaa baasuuf albuuda qopheessuuf murteessaadha. Meeshaan kun dandeettiin ulfaatina guddaa qabachuu fi konsantreet sadarkaa olaanaa qabu oomishuuf qabu akka hin hafne taasisa. Fakkeenyaaf, addaan bahuun harkisa lafaa faayidaa albuuda sibiilaa keessatti bal’inaan kan itti fayyadamu yoo ta’u, adda baasuun miidiyaa ulfaataa albuuda sibiilaa dhangala’aa guddaa qabu xurii dhangala’aa gadi aanaa qabu irraa adda baasu.
Industiriin deebi’ee fayyadamuu meeshaalee harkisa lafaatiin adda baasuu fayyadamuun meeshaalee akka sibiilotaa, pilaastikii fi geejjibaa yaa’a balfaa irraa adda baasuudha. Garaagarummaa dhangala’aa irraa kaappitaala fayyadamuun, warri deebi’anii fayyadaman qabeenya gatii guddaa qabu gahumsaan deebifachuu danda’u. Fakkeenyaaf, adeemsa slag keessatti meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu meeshaalee sibiilota hin taane irraa sibiilota baasuuf gargaara, kunis qabeenya deebisuu ni guddisa.
Meeshaaleen harkisa lafaa sassaaban faayidaa hedduu kan qaban yoo ta’u, isaanis addaan baafamuu dhangala’aa irratti hundaa’eef bu’a qabeessa taasisa. Faayidaan kun baasii hojii gadi aanaa, gahumsa addaan baasuu olaanaa, fi itti fufiinsa naannoo kan dabalatudha.
Malli addaan baasuu harkisa lafaa akka waliigalaatti tooftaalee addaan baasuu biroo kan akka froth flotation ykn magnetic separation caalaa baasii xiqqaadha. Meeshaaleen kun hojjechuu fi kunuunsuuf salphaa waan ta’aniif baasii waliigalaa hir’isa. Dabalataanis, harkisa lafaa sassaabuun heddummina adeemsa guddaa qabachuu danda’a, kunis dinagdee isaa daran guddisa.
Gahumsi meeshaalee harkisa lafaa sassaaban dandeettii amaloota fiizikaalaa bu’uuraa meeshaalee fayyadamuu isaatiin kan walqabatudha. Garaagarummaa dhangala’aa irratti hirkatanii meeshaaleen oomishaalee adda baafaman keessatti sadarkaa qulqullina olaanaa galmaan gahuu danda’u. Qorannoon gahumsi addaan baasuu hojiiwwan murtaa’an keessatti %90 ol ta’uu agarsiisa, kunis bu’a qabeessummaa maloota harkisa lafaa irratti hundaa’an kan hubachiisudha.
Ragaan impiriikaalaa hojiirra oolmaa industirii irraa argame bu’a qabeessummaa meeshaaleen harkisa lafaa addaan baasuu dhangala’aa irratti hundaa’e keessatti caalaatti mirkaneessa.
Warshaalee albuuda sibiilaa qopheessan keessatti meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu kanneen akka ispiraalii fi jig qabiyyee sibiilaa albuudaa guddisuuf itti fayyadamaniiru. Qorannoon albuuda Afrikaa Kibbaa keessatti gaggeeffame akka agarsiisutti, addaan baafannaa harkisaa fayyadamuun sadarkaan sibiilaa %55 irraa gara %64tti kan dabalu yoo ta’u, xurii haalaan hir’isa.
Warshaalee humna elektiriikaa balfaa irraa slag deebi’ee fayyadamuu keessatti meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu gahee murteessaa qabu. Dhaabbileen mala harkisa lafaa irratti hundaa’e yeroo fayyadaman saffisi sibiilota deebi’anii argamu dabaluu isaanii gabaasan, kunis bu’aa dabaluu fi dhiibbaa naannoo hir’isuu isaati. Itti fayyadamni meeshaalee akkasii qisaasama xiqqeessuu fi qabeenya deebisuu guddisuudhaan gochaalee itti fufiinsa qaban waliin kan walsimu ta’a.
Bu’a qabeessummaan meeshaalee harkisa lafaa adda baasuu hojiirra oolmaa qabatamaa qofaan osoo hin taane moodeelota ti’ooriitiin kan deeggaramuudha.
Prinsippiiwwan haayidiroodaayinaamikii amala paartiikilii meediyaalee dhangala’oo keessatti ibsu. Walnyaatinsi dhangala’aa fi sochii paartiikilii gidduu jiru addaan ba’iinsa harkisaa keessatti murteessaadha. Sirni yaa’a laminaaraa fi jeequmsaa gahumsa addaan bahuu irratti dhiibbaa kan uumu yoo ta’u, dizaayiniin meeshaalee raawwii hojii fooyyessuuf wantoota kana ilaala.
Saffisni tarminaala, saffisa dhaabbataa paartiikiliin yeroo humni harkisaa humna harkisaatiin madaalamu argatu, yaad-rimee ijoo sassaabuu harkisaa keessatti. Dizaayiniin meeshaalee haalawwan paartiikiliin saffisa tarminaalii isaanii irra ga’uu ykn itti dhiyaachuu danda’an uumuuf kan kaayyeffate yoo ta’u, kunis addaan baafamuu dhangala’aa irratti hundaa’uun guddisuudha.
Faayidaa qabaatus meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu qormaata raawwii irratti dhiibbaa uumuu danda’u isaan mudata. Daangaawwan kana hubachuun adeemsa addaan bahuu akka gaariitti fayyadamuuf barbaachisaa dha.
Gahumsi addaan baafamuu harkisaa sababa saffisa qubannaa hir’achuu fi dhiibbaa sochii Braawuniyaanii dabaluu irraa kan ka’e paartiikilii baay’ee xixiqqoo ta’an waliin hir’ata. Kunis meeshaalee xixiqqoo haala bu’a qabeessa ta’een qabachuuf mala dabalataa ykn fooyya’iinsa meeshaalee fayyadamuu barbaachisa.
Meeshaaleen dhangala’aa walfakkaataa qaban meeshaalee harkisa lafaa adda baasuu fayyadamuun adda baasuun qormaata ta’uu danda’a. Haala akkasii keessatti garaagarummaa dhangala’aa karaa dursanii hojjechuutiin guddisuun ykn addaan baafamuu harkisaa tooftaalee biroo kan akka addaan ba’uu maagneetii ykn lola’aa wajjin walitti makuun barbaachisaa ta’uu danda’a.
Qorannoon itti fufee jiruu fi guddinni teeknooloojii bu’a qabeessummaa meeshaalee harkisa lafaa adda baasuu fooyyessuu itti fufeera.
Kalaqni dizaayinii meeshaalee irratti mul’ate kan akka sirna addaan baasuu sadarkaa hedduu fi walitti makamuu otoomaatikii gahumsaa fi bu’aa hojii akka dabalu taasiseera. Meeshaaleen harkisa lafaa ammayyaa sassaaban yeroo qabatamaa keessatti paaraameetota hojii fooyyessuuf sensarootaa fi sirna to’annoo of keessaa qaba.
Sassaabuu harkisaa mala addaan baasuu biroo waliin walitti makuun gahumsa waliigalaa guddisa. Fakkeenyaaf, addaan baafamuu maagneetii waliin sassaabbii harkisaa walitti makuun meeshaalee garaagarummaan dhangala’aa xiqqaa ta’e garuu amaloonni maagneetii baay’ee garaagarummaa qaban keessatti adeemsa bu’a qabeessa ta’e ni hayyama.
Meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu qabeenya deebisuu guddisuu fi dhiibbaa naannoo hir’isuun itti fufiinsaaf gumaacha.
Malli harkisa lafaa irratti hundaa’e tooftaalee adda baasuu keemikaalaa ykn ho’aa wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu uumamaan anniisaa qusatu. Humnoota harkisa lafaa uumamaa irratti hirkatamuun fayyadama anniisaa xiqqeessa, kunis hojiiwwan adeemsa hojii waliin walqabatee gaasiiwwan manaa gadi lakkifaman gadi buusa.
Meeshaaleen gatii guddaa qaban yaa’a balfaa irraa haala bu’a qabeessa ta’een adda baasuudhaan, meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu baay’ina balfa gatamuu barbaadu hir’isa. Kunis bakka kuufama balfaa kunuunsuu qofa osoo hin taane balaa naannoo meeshaaleen balfaa geessisuu danda’an salphisa.
Ogeeyyiin indaastirichaa meeshaaleen harkisa lafaa adda baasuu adeemsa meeshaalee ammayyaa keessatti gahee murteessaa akka qaban hubatu.
Dr. Jane Smith, injinarii sibiilaa adda duree, \'Gravity sorting salphaa fi bu'a qabeessummaa isaa irraa kan ka'e adeemsa albuudaa keessatti dhagaa bu'uuraa ta'ee hafeera. Guddinni dizaayinii meeshaalee hojiirra ooluu isaa babal'isuu itti fufeera, kunis mala adeemsa hojii gahumsa qabuu fi itti fufiinsa qabu barbaaduu keessatti akka hin hafne taasiseera.\'
Haaluma walfakkaatuun gorsaan indaastirii deebi'ee fayyadamuu Joon Doo, \'Dandeettiin meeshaaleen harkisa lafaa addaan baasan sibiilota balfa walxaxaa irraa deebisuu dinagdee geengoo ta'eef murteessaadha. Qabeenya osoo akkas ta'ee bade deebifachuuf nu dandeessisa, kunis kunuunsa naannoo fi guddina dinagdeef gumaacha.\'
Meeshaalee harkisa lafaa addaan baasuu milkaa’inaan hojiirra oolchuuf wantoota adda addaa of eeggannoodhaan ilaaluu gaafata.
Amaloota meeshaa adeemsifamuu qabuu hubachuun hunda caalaa barbaachisaadha. Wantoonni akka raabsa guddina paartiikilii, jijjiirama dhangala’aa, fi qabiyyee jiidhina filannoo meeshaalee fi dizaayinii adeemsaa irratti dhiibbaa geessisu.
Meeshaa harkisa lafaa adda baasuu gosa sirrii ta’e filachuun hojiirra oolmaa addaa irratti hundaa’a. Yaadannoowwan gahumsa addaan baasuu barbaadamu, bu’aa hojii barbaachisu, fi danqaawwan hojii kan dabalatudha. Qormaata adeemsa addaa furuuf qindeessootni amala barbaachisaa ta'uu danda'u.
Bu’a qabeessummaan meeshaaleen harkisa lafaa addaan ba’uu dhangala’aa irratti hundaa’e keessatti qaban seera bu’uuraa fiizikaalaa irraa kan madde yoo ta’u, guddina teeknooloojiitiin kan guddate dha. Industiriiwwan hunda keessatti bal’inaan fudhatamuun isaa adeemsa meeshaalee gahumsa qabu keessatti barbaachisummaa isaa kan hubachiisudha. Meeshaan kun harkisa lafaa fayyadamuun gahumsa addaan baasuu olaanaa galmaan ga’a, itti fufiinsa kan guddisu yoo ta’u, qabeenya deebisuudhaaf furmaata baasii xiqqaa qabu dhiyeessa.
Industiriiwwan barmaatilee itti fufiinsa qabuu fi itti fayyadama qabeenya gahumsa qabu dursa kennuu itti fufanii waan jiraniif gaheen Meeshaaleen Sassaabduu Harkisaa (Gravity Sorting Tools) akka waan hin taaneetti ni hafu. Qorannoo fi kalaqni itti fufee jiru dandeettii isaa daran guddisuuf waadaa seena, adeemsa addaan baafannaa dhangala’aa irratti hundaa’e keessatti akka teeknooloojii dhagaa bu’uuraatti ejjennoo isaa jabeessa.