Minɛko baara la, bɔgɔdaga ɲɛnabɔli ɲuman nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka baara in lakanani n’a sabatili sabati. Baarakɛminɛn nafama dɔ min bɛ o baara in na, o ye jibɔlanw tali ye.
O ɛkran ninnu jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ ji ni bɔgɔmuguw farali la, n’u bɛ wele ko bɔgɔdaga, o bɛ na ni bɔgɔlan ye min bɛ se ka ɲɛnabɔ ka ɲɛ ani min tɛ sigida lakana. Nin barokun in kɔnɔ, an bɛna jibɔlanw nafaw sɛgɛsɛgɛ bɔgɔdaga marali la, ka fɛn kolomaw sɛgɛsɛgɛ minnu ka kan ka jateminɛ ni u bɛ sɛgɛsɛgɛlikɛlanw sugandi minnu bɛnnen don kosɛbɛ minɛnko baara kɛrɛnkɛrɛnnenw kama.
Ka fara o kan, an bɛna an ɲɛsin fɛɛrɛ kɔrɔw ma minnu bɛ kɛ jibɔlanw na, k’u ka baarakɛcogo ɲuman n’u nafa jira. Walasa ka jibolisiraw waleyali ɲɛtaa jira, an bɛna ko kɛlen caman jira ka bɔ minɛnko baarakɛlaw la minnu ye ɲɛtaa caman sɔrɔ u ka bɔgɔdaga ɲɛnabɔli taabolo la.Ni an ye jibɔlanw nafa faamuya ani u jɔyɔrɔ nɔgɔko ɲɛnabɔli la, minɛnko tɔnw bɛ se ka latigɛw kɛ ni kunnafoni ye walasa k’u ka baara kɛcogo ɲɛ ani ka dɛmɛ don siniɲɛsigi sabatili la.
Nafa minnu bɛ jibɔlanw na, olu bɛ sɔrɔ kɔjiw ɲɛnabɔli la
Jibɔlanw jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ bɔgɔdagaw ladonni na, u bɛ nafa caman di minnu bɛ dɛmɛ don nɔgɔw bɔli la cogo ɲuman na ani min bɛ sabati. O ɛkran ninnu dilannen don walasa ka ji tɛmɛnen bɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ la min bɛ bɔ minɛnko baara senfɛ, o b’a to o bɔgɔdaga minnu bɛ bɔ o la, olu ka ja, wa u bɛ se ka ɲɛnabɔ ka ɲɛ.
1.Nafa jɔnjɔn dɔ min bɛ a la jibɔlanw ye u seko ye ka ji hakɛ dɔgɔya fɛnɲɛnamafagalanw kɔnɔ. Ni o ɛkranw bɛ ji bɔ, u bɛ dɔ bɔ kosɛbɛ bɔgɔlanw hakɛ la minnu ka kan ka mara walima ka taa ni u ye. O tɛ dan yɔrɔ nafamaw kisi dɔrɔn minɛnko yɔrɔw la, nka a bɛ dɔ bɔ fana nɔgɔw bɔli la sigida bɛɛ lajɛlen nɔ na.
2.Ka fara ji dɔgɔyali kan, jibɔlanw fana bɛ kɛ sababu ye ka tailings farikolo cogoya ɲɛ. Kɔnɔ jalen minnu bɛ sɔrɔ o kɛcogo fɛ, olu minɛcogo, u dalajɛli ani u seginni ka nɔgɔn. O bɛ dɔ fara bɔgɔdaga marayɔrɔw lakanani n’u sabatili kan, ka kasaara farati dɔgɔya i n’a fɔ barazi tiɲɛni walima kuluw basigibaliya.
3.Nafa wɛrɛ min bɛ jibɔlanw na, o ye u nɔ ɲuman ye sɔrɔko siratigɛ la, nɔgɔw ladonni na. Ni ji hakɛ dɔgɔyara bɔgɔlanw na, o ekran ninnu bɛ sira di fɛnw tacogo n’u filicogo ɲuman ma. O bɛ kɛ musaka dɔgɔyali ye minɛnko tɔnw bolo, bawo u bɛ se ka bɔgɔ jalen hakɛ caman ta ni o nafolo kelenw ye. Ka fara o kan, ji bɔlenw bɛ se ka kɛ fɛn wɛrɛw ye minnu bɛ kɛ baara wɛrɛw la, i n’a fɔ kɔfɛla walima dugukolo labɛnni, o bɛ dɔ fara u nafa kan.
3.Sigida laminiko siratigɛ la, jibɔlanw bɛ kɛ sababu ye ka jiko dɔgɔya minɛnko baara la. Ni o ɛkranw bɛ ji tɛmɛnen bɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ la, o bɛ dɔ bɔ ji ɲuman tali la, o bɛ na ni baara kɛli ye ni nin nafolo nafama in ye cogo sabatilen na. Ka fara o kan, jibɔlan jalen minnu bɛ bɔ jibɔlanw fɛ, olu farati ka dɔgɔn ka nɔgɔ lamini jibɔyɔrɔw la, ka sigida laminikogo lakana.
Fɛn minnu ka kan ka jateminɛ ni aw bɛ jibɔlanw sugandi walasa ka kɔjiw ɲɛnabɔ
Ni a bɛ tali kɛ bɔgɔdaga la, jibɔlan ɲumanw sugandili nafa ka bon kosɛbɛ. Jibɔlanw jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ fɛn gɛlɛnw ni jilamaw farali la, o bɛ kɛ sababu ye ka fɛnɲɛnamafagalanw mara ka ɲɛ ani ka ɲɛ. Ikomi sugandi caman bɛ sugu la, a bɛ se ka kɛ ko ye ka jibɔlan minnu bɛnnen don kosɛbɛ i mago kɛrɛnkɛrɛnnenw ma, olu sugandi. Nka, n’i ye fɛn koloma damadɔw jateminɛ, o bɛ se k’i dɛmɛ ka desizɔn ta min bɛ bɛn i ma.
1.Kɔnɔw bonya ni u suguya
Fɔlɔ ni fɔlɔ, a nafa ka bon ka aw bɛ baara kɛ ni bɔgɔmugu hakɛ ni u suguya jateminɛ. Jibɔlan suguya caman dilannen don walasa ka fɛnw ni fɛnɲɛnamafagalanw hakɛ danfaralenw minɛ. Ni aw ye aw ka wuluwuluw cogoya faamuya, o bɛna a to aw bɛ se ka jibɔlan dɔ sugandi min bɛ se ka ji bɔ ka ɲɛ ani ka fɛn gɛlɛnw ni jimafɛnw fara ɲɔgɔn kan.
2.Ji bɔli ɛkran seko ni baarakɛcogo ɲuman
Fɛn wɛrɛ min ka kan ka jateminɛ, o ye jibɔlan seko ni a baarakɛcogo ɲuman ye. Se bɛ tali kɛ fɛn hakɛ min na, ekran bɛ se ka min baara waati dɔ kɔnɔ. A nafa ka bon ka jibɔlan dɔ sugandi min bɛ se ka tailings hakɛ kunbɛn i mago bɛ min na ka baara kɛ. Ka fara o kan, ɛkran ka baarakɛcogo ɲuman nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka jibɔcogo caya. Aw ye ɛkranw ɲini minnu bɛ ni fɛɛrɛ kɔrɔw ni fɛnw ye walasa ka baara kɛcogo ɲuman sɔrɔ.
3.Ji bɔli ɛkran jɔli n’a muɲuli
Jibɔlan jɔcogo n’a muɲuli fana ka kan ka jateminɛ. Tailings management bɛ se ka kɛ baara ye min bɛ mɔgɔ caman ɲini, wa ɛkran ka kan ka se ka cogoya gɛlɛnw muɲu ani ka baara kɛ ni a ye tuma bɛɛ. Aw bɛ ekranw sugandi minnu dilannen don ni fɛn ɲumanw ye ani minnu jɔcogo ka gɛlɛn walasa u ka mɛn ani u ka jɔ waati dɔɔnin.
4.Ladonni wajibiyalenw jibɔlanw na
Ka fara o kan, aw bɛ jibɔlan ladonni wajibiyalenw jateminɛ. Ladonni tuma bɛɛ nafa ka bon walasa ekran ka to cogo ɲuman na ani ka tiɲɛni si bali tailings management baarakɛcogo la. Aw bɛ ekranw ɲini minnu ladonni ka nɔgɔn ani minnu yɔrɔw bɛ se ka sɔrɔ walasa ka saniya ani ka baara kɛ.
Fɛɛrɛ kɔrɔw jibɔlanw na walasa ka kɔw ɲɛnabɔ
Fɛɛrɛ kɔrɔ minnu bɛ jibɔlanw na, olu ye fɛn caman sɛmɛntiya tailings ɲɛnabɔli la izini suguya caman na. Nin fɛɛrɛ kura ninnu dabɔra walasa ka fɛnɲɛnamafagalan gɛlɛnw ni jilamaw fara ɲɔgɔn kan ka ɲɛ, ka ji sɔrɔcogo ɲuman sabati ani ka sigida tiɲɛni dɔgɔya. Jibɔlanw jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ bɔgɔdaga baara la, olu ye bɔgɔlanw ye minnu bɛ bɔ fɛnɲɛnamafagalan nafamaw bɔlen kɔfɛ fɛnɲɛnamafagalan na.
Jibɔlan kɔrɔlenw ka ko jɔnjɔn dɔ ye u seko ye ka fɛn caman minɛ k’a sɔrɔ u bɛ jibɔcogo ɲumanba mara. O ɛkran ninnu bɛ ni fɛɛrɛ kuraw ye minnu bɛ ji tɛmɛnen bɔ kɔjiw la ka ɲɛ, o bɛ na ni bɔgɔlan ye min ka surun ani min bɛ se ka ɲɛnabɔ. Ni ji hakɛ dɔgɔyara, jibɔlanw bɛ kɛ sababu ye ka kɔkolow minɛcogo nɔgɔya, ka taa ni u ye ani ka u fili.
Ka fara o kan, nin fɛɛrɛ kɔrɔ ninnu bɛ kɔlɔsili ni fɛn caman sɛmɛntiya tailings marali la. U bɛ se ka ladilan ka kɛɲɛ ni baarakɛcogo kɛrɛnkɛrɛnnenw ye, o b’a to baarakɛlaw bɛ se ka fɛnw ladilan i n’a fɔ ɛkran yɔrɔ, yɛrɛyɛrɛ fanga ani teliya. O sɛgɛsɛgɛli in bɛ baara kɛcogo ɲuman sabati ani ka kɛ sababu ye ka fɛnɲɛnamafagalanw hakɛ danfaralenw faranfasi ka ɲɛ, o bɛ na ni jibɔcogo ɲuman ye.
Nafaba wɛrɛ min bɛ jibɔlan kɔrɔlenw na, o ye u ka se ka fɛn caman minɛ. A kɛra kɔji finmanw ye wo, a kɛra fɛnmugu gɛlɛnw ye wo, o ɛkranw bɛ se ka fɛn gɛlɛnw ni jilamaw faranfasi ka ɲɛ, fɛnɲɛnamafagalanw hakɛ walima u kɛcogo mana kɛ min o min ye. O baarakɛcogo caman b’a to u bɛnnen don izini suguya caman ma, i n’a fɔ sɛnɛfɛnw bɔli, minɛnko, ani fɛnw bɛɛ lajɛlen sɛnɛni.
Ka fara o kan, jibɔlan kɔrɔlenw bɛ fɛɛrɛ kɔrɔw don u kɔnɔ minnu b’u ka baarakɛcogo bɛɛ lajɛlen n’u ka dannaya bonya. Misali la, ɛkran dɔw bɛ baara kɛ ni panɛriw ye minnu bɛ wele ko poliyuritan, da minnu dabɔra kɛrɛnkɛrɛnnenya la, minnu bɛ ekran sɛgɛncogo ɲɛ ani k’a si janya. O ɛkran ninnu fana bɛ ni fɛn kuraw ye minnu bɛ yɛrɛyɛrɛ, minnu b’a to baara ka ɲɛ ani ka ɲɛ, ka dɔ bɔ baarakɛbaliya waatiw ni ladonni musakaw la.
Ko kɛlenw : Jibɔlanw waleyali ɲɛtaa minɛnko baara la
Jibɔlanw y’a jira ko u ye fɛnba ye minɛnko baara la, o bɛ kɛ sababu ye ka baara kɛ ka ɲɛ ani ka baara kɛcogo ɲɛ. O ɛkran ninnu ye fɛn caman sɛmɛntiya ji bɔcogo la minɛn suguya caman na, ka fura dɔ di min musaka ka dɔgɔ ani min tɛ sigida lakana.
Jibɔlanw nafa jɔnjɔn dɔ ye u seko ye ka fɛn gɛlɛnw ni ji fara ɲɔgɔn kan, o bɛ kɛ sababu ye ka u minɛcogo nɔgɔya ani ka u fili. Ni o ɛkranw bɛ baara kɛ ni yɛrɛyɛrɛ ni girinya faralen ye ɲɔgɔn kan, o bɛ ji tɛmɛnen bɔ ka ɲɛ ka bɔ sɛnɛfɛnw na i n’a fɔ kɔɔri, nɛgɛso ani fɛnw faralen ɲɔgɔn kan. O tɛ dan fɛnw girinya ni u bonya dɔrɔn ma, nka a bɛ u jogo fana ɲɛ walasa ka baara kɛ ka taa a fɛ.
Minɛko baara la, waati ni musaka ye fɛn nafamaw ye. Jibɔlanw jɔyɔrɔ ka bon o ko ninnu ɲɛnabɔli la, u kɛtɔ ka jalen minɛn wɛrɛw mago dɔgɔya ani ka fɛnw tacogo musakaw dɔgɔya. Ni o ɛkranw bɛ ji bɔ ka ɲɛ, o bɛ kɛ sababu ye ka fɛnw baara teliya la ani ka dɔ fara baara bɛɛ nafa kan.
Ka fara o kan, jibɔlanw bɛ kɛ sababu ye ka minɛnko baara sabati. Ni u bɛ dɔ bɔ ji hakɛ la min bɛ kɛ, ani ka sigida laminiko gɛlɛya dɔgɔya, u bɛ dɛmɛ don ka o nafolo nafama in lakana. Ji bɔli ɲuman fana bɛ dɔ bɔ ji nɔgɔli farati la, wa a bɛ kɛ sababu ye ka minɛnko nɔgɔw fili cogo la min tɛ mɔgɔ tɔɔrɔ.
Jibɔlanw waleyali ɲɛtaa bɛ na ni fɛn suguya caman jateminɛni ye kosɛbɛ. Ekranw dilanni n’u bonya ka kan ka kɛɲɛ ni minɛnko baara kɛrɛnkɛrɛnnen ye ani fɛnw cogoya ye. Ka fara o kan, ladonni ni kɔlɔsili tuma bɛɛ nafa ka bon walasa ka baara kɛcogo ɲuman ni ɲɛnamaya jan sɔrɔ.
Kuncɛli
Jibɔlanw bɛ nafa caman lase bɔgɔdaga marali ma, i n’a fɔ ji hakɛ dɔgɔyali, farikolo cogoyaw ɲɛnabɔli, lakana sabatili, ani musaka dɔgɔyali.
U bɛ dɛmɛ don fana ji baara sabatili la ani ka sigida faratiw dɔgɔya. Jibɔlan ɲumanw sugandili bɛ tali kɛ fɛnw na i n’a fɔ jirisunw hakɛ ni u suguya, u seko ni u kɛcogo ɲuman, u jɔli ni u muɲuli, ani u ladonni wajibiyalenw. Fɛɛrɛ kɔrɔ minnu bɛ jibɔlanw na, olu ye bɔgɔdaga maracogo ɲɛ kosɛbɛ izini suguya caman na, u kɛtɔ ka fɛn gɛlɛnw ni jilamaw faranfasi ka ɲɛ ani ka ji hakɛ dɔgɔya.
O ekran ninnu bɛ kunnafoni caman di ani ka fɛn caman sɛgɛsɛgɛ tailings baarakɛcogo la ani ka baarakɛcogo dafalen di ani ka ekran si janya. Jibɔlanw ye fɛn caman sɛmɛntiya sɛnɛko la, k’a sababu kɛ a kɛra sababu ye ka baara kɛ ka ɲɛ ani ka baara kɛcogo ɲuman ɲɛ sɔrɔko baara la. U bɛ ji tɛmɛnen bɔ sɛnɛfɛnw na, o bɛ na ni musaka dɔgɔyali ye, ka dɔ fara sɔrɔ kan, ani ka sigida sabati. Ni labɛn ni ladonni kɛra koɲuman, o ekran ninnu bɛ se ka dɔ fara kosɛbɛ minɛnko baara bɛɛ kan .
