Nɛgɛdaga-minɛnw kɛra fɛn ye min diyara kosɛbɛ izini suguya caman na k’a sababu kɛ u musaka dɔgɔyali n’u nafa ye sigida la. O fɛn tigɛlanw bɛ baara kɛ ka ɲɛ, u bɛ fɛn caman baara joona, o b’a to u ka ɲi kosɛbɛ iziniw ma minnu ka baara ka ca. U ladonni ni baara musakaw fana ka dɔgɔ, o b’a to u bɛ kɛ fura ye min musaka ka dɔgɔ.
Ka fara o kan, nɛgɛso tigɛlanw bɛ dɛmɛ don sɔrɔko lamini na, u kɛtɔ ka dɔ bɔ bɔgɔ la ani ka fɛnw lasegincogo sabati. Ni o fɛn tiɲɛnenw bɛ fɛn nafamaw sɛmɛntiya ka kɛ nafolo nafamaw ye, o fɛn tigɛlanw bɛ dɛmɛ don ka nafolo sɔrɔlenw lakana ani ka dɔ bɔ iziniw ka gazi bɔlenw na. Kuma bɛɛ la, nafa minnu bɛ nɛgɛso tigɛlan baara la, olu dɔw ye musaka dɔgɔyali ye ani sigida sabatili.
Nafa minnu bɛ baara kɛ ni nɛgɛ-marto-cilan ye
Kelen nɛgɛ marto tigɛlan ye masin barikama ye min dabɔra ka fɛnw mugumugu ani k’u mugumugu ka kɛ fɛn misɛnninw ye. A bɛ baara kɛ kosɛbɛ baara suguya caman na, i n’a fɔ minɛnko, jɔli. Nin barokun bɛna kuma nafa minnu bɛ nɛgɛso tigɛlan baara la ani mun na a ye baarakɛminɛn nafama ye izini baara caman na.
1. Nɛgɛdaga-minɛn nafa belebele dɔ ye a ka baarakɛcogo ɲumanba ye fɛnw tiɲɛni na. O baarakɛcogo ɲuman tɛ waati dɔrɔn bɔ, nka a bɛ dɔ bɔ fana baara musaka bɛɛ lajɛlen na.
2. Nafa wɛrɛ min bɛ nɛgɛ-marto-cilan kɛli la, o ye a ka baarakɛcogo caman ye. A bɛ se ka kɛ ka fɛn caman mugumugu, i n’a fɔ kɔji, kɔɔri, jisuma ani fɛn wɛrɛw. O baarakɛcogo caman b’a kɛ baarakɛminɛn nafama ye izini suguya caman na. Misali la, minɛnko siratigɛ la, nɛgɛso sɔgɔlan bɛ se ka kɛ ka fɛnɲɛnamafagalanw tigɛtigɛ ka kɛ fɛn misɛnninw ye, o bɛ bɔli nɔgɔya. O cogo kelen na, jɔli baara la, a bɛ se ka kɛ ka bɛton ni sow jɔlifɛn wɛrɛw mugumugu walasa ka u lasegin u cogo kɔrɔ la.
3. Ka fara a ka baarakɛcogo ɲuman n’a ka baarakɛcogo caman kan, nɛgɛbere sɔgɔlan fana bɛ muɲuli ni ɲɛnamaya jan di. Masina in dilannen don ni fɛn ɲumanw ye minnu bɛ se ka baara gɛlɛnw ni sigida gɛlɛnw muɲu. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, marifa kunkolo dilannen don ni nɛgɛ ye min bɛ mɛn, o b’a to a barika ka bon ani a tɛ se ka sɛgɛn. O muɲuli bɛ kɛ sababu ye ka ladonni musakaw dɔgɔya ani ka ɲɛnamaya janya, o b’a to a bɛ kɛ waridon ye min musaka ka dɔgɔ jagokɛlaw bolo.
4. Ka fara o kan, nɛgɛdaga dɔ dilannen don ni lakana ye. A bɛ ni lakanafɛnw ye i n’a fɔ lakanani dakun ani kɔrɔtɔko jɔli butɔni, o bɛ baarakɛlaw lakanani sabati baara kɛtuma na. Ka fara o kan, masin in dilannen don walasa mankan ni yɛrɛyɛrɛli dɔgɔya, o bɛ baarakɛyɔrɔ ɲuman di baarakɛlaw ma.
Musow ka musakaw ni sigida nafaw
Bi diɲɛ in kɔnɔ, min bɛ teliya, a nafa ka bon kosɛbɛ iziniw ka fɛɛrɛw ɲini walasa ka musaka dɔgɔya kosɛbɛ, k’a sɔrɔ u bɛ dɔ bɔ u nɔ na sigida la. O fura sugu dɔ min ye mɔgɔw ɲɛnajɛ kosɛbɛ, o ye nɛgɛdaga-minɛnw kɛli ye. O masin barikama ninnu dilannen don walasa ka fɛn suguya caman mugumugu ani k’u sɔgɔ ka ɲɛ, o bɛ kɛ sababu ye ka iziniw di fɛɛrɛ wɛrɛ ma min musaka ka dɔgɔ ani min tɛ sigida tiɲɛ.
1. Nafa belebele minnu bɛ sɔrɔ nɛgɛdaga tigɛlanw tali la, olu dɔ ye u musaka dɔgɔyali ye min tɛ kelen ye. O masinw dilannen don kɛrɛnkɛrɛnnenya la walasa ka fɛn caman minɛ, o b’a to iziniw bɛ se ka fɛnw baara teliya la, ka sɔrɔ ka dɔ bɔ baarakɛlaw musakaw la. Nɛgɛdaga-minɛnw ka sɔgɔli ni u sɔgɔli seko ɲuman bɛ na ni waati ni fanga dɔgɔyaliba ye, o b’a to u bɛ kɛ sugandi ye min bɛ mɔgɔ ɲɛnajɛ iziniw bolo minnu b’a fɛ k’u ka sɔrɔ yiriwa.
2. Ka fara o kan, nɛgɛdaga tigɛlanw bɛ nafaw di sigida ma, nafa minnu tɛ se ka fɔ ka ban. Ni baara kɛra ni o masinw ye, iziniw bɛ se ka dɔ bɔ u ka gazi bɔlenw na kosɛbɛ. Nɛgɛ sɔgɔlanw tɛ i n’a fɔ laadala sɔgɔlanw minnu bɛ u jigi da dizili walima gazi motɛriw kan, nɛgɛso sɔgɔlanw ka teli ka baara kɛ ni kuran ye, o min ye fanga sɔrɔyɔrɔ ye min saniyalen don ani min bɛ sabati. Nin jiginni in ka taa kuran-sɔgɔsɔgɔninjɛw la, o bɛ dɛmɛ ka dɔ bɔ fɛnɲɛnamafagalanw bɔli la, ani ka izini baarakɛcogo bɛɛ nɔ bila sigida la.
3. Ka fara o kan, nɛgɛdaga tigɛlanw dilannen don ni fɛɛrɛ kɔrɔw ye minnu b’a to nɔgɔw tɛ bɔ kosɛbɛ. O masinw bɛ ni ɛkran ni jirisunw ye minnu bɛ baara kɛ ka ɲɛ, minnu b’a to u bonya bɛ se ka dɔgɔya tigitigi, o bɛ kɛ sababu ye ka fɛn caman fili ka kɛ bɔgɔ ye. Se min bɛ mɔgɔ ye ka fɛn mugulenw bonya kɔlɔsi, o tɛ dan o baara kɛcogo bɛɛ lajɛlen nafa bonya dɔrɔn, nka a bɛ dɔ bɔ fana nafolo wɛrɛw mago la walasa ka bɔgɔ tɛmɛnenw fili. O tɛ wari dɔrɔn bɔ, nka a bɛ kɛ sababu ye fana ka fɛɛrɛ sabatilen ni sigida lakanani kɛ izini baarakɛcogo la.
Kuncɛli
Kuncɛli la, nɛgɛdaga tigɛlanw tali bɛ nafa caman lase mɔgɔ ma i n’a fɔ u bɛ baara kɛ kosɛbɛ, u bɛ se ka baara kɛ cogo caman na, u bɛ mɛn, ani u bɛ lakana. O fɛn tigɛlanw ye baarakɛminɛn nafamaw ye iziniw na i n’a fɔ minɛnko ni jɔli, bawo u bɛ se ka faraw mugumugu ka ɲɛ ani ka fɛnw lasegin u cogo kɔrɔ la. Ni o fɛn tigɛlanw bɛ fɛnw mugumugu ka kɛ fɛn misɛnninw ye, o fɛnw bɛ jagokɛlaw dɛmɛ u ka waati tiɲɛ, ka musakaw dɔgɔya, ani ka dɔ fara u ka baarakɛcogo kan.
Ka fara o kan, nɛgɛdaga tigɛlanw bɛ se ka kɛ sababu ye ka se sɔrɔ, u kɛtɔ ka musaka dɔgɔyali ni sigida nafaw di. U bɛ fura ɲuman di fɛnw mugumugu ni u sɔgɔli ma, o bɛ na ni musaka caman bɔli ye iziniw bolo. Ka fara o kan, u ka baara kɛcogo ni kuran ye ani u ka fɛɛrɛ kɔrɔw bɛ kɛ sababu ye ka fɛɛrɛ dɔ sɔrɔ min bɛ kɛnɛya ani min bɛ sabati, o bɛ dɔ bɔ izini taabolo nɔfɛkow la sigida la.
Kuma bɛɛ la, nɛgɛso tigɛlanw ye nafolo nafamaw ye iziniw bolo seko ni dɔnko siratigɛ la, minnu bɛ musakabɔ yiriwa ani ka sigida kunkankow yiriwa.
